Every picture tells a story

In mijn jeugd onderging ik met steeds meer tegenzin, de verplichte poses voor familiefoto’s, die standaard op de zondag werden genomen. Mijn moeder verordonneerde ons om in onze netste kleren voor de camera te komen. Na het verplichte kerkbezoek, de zondagsschool en de verveling die er heerste door de beperkingen die je als kind op zondag opgelegd kreeg, moesten telkens weer de groepsfoto’s genomen worden. ‘Voor later’, zei m’n moeder streng en ze trommelde alle kinderen bij elkaar; soms met familieleden, vrienden of buurtkinderen erbij. Achteraf gezien ben ik vooral blij met de foto’s uit de tijd in kamp IJsseloord, die ondanks de omstandigheden, toch een bijzondere periode in mijn jeugd is geweest.

De foto’s uit onze familie-album geven slechts een deel van het kampleven weer. Om het in al z’n facetten te kunnen zien vullen foto’s uit andere familie-albums de verhalen aan. Ik was dan ook blij verrast met deze foto uit 1958 van de allereerste doop in kamp IJsseloord. Het is een van de vele foto’s uit de collectie van Eduard Hehanussa, verzamelaar en begenadigd verhalenverteller over het kampleven.

De foto is voor de kerk genomen, want je ziet een paar vrouwen en kinderen met een zangboek in hun handen en je ziet ook de onderkant van de kerkklok. De dienst is afgelopen en ik word bij de ingang van de kerk door m’n peetmoeder, die in het midden op de foto staat, gedragen. Ik zie nu ook voor het eerst wie de andere dopelingen zijn. Gezichten komen me bekend voor, maar de meeste namen heb ik van Eduard moeten vernemen. Niet alleen dat wat zichtbaar is komt in me op, maar ook de verhalen die verbonden zijn met de mensen op de foto. Hoe mijn relatie met mijn peetouders is geweest komt dan weer pijnlijk naar boven.

De foto’s uit de kamptijd vertellen over een persoonlijk leven en over het leven van Molukkers die een gemeenschappelijke afkomst en geschiedenis delen. Ze dienen als bewijs, dat een kampleven werkelijkheid is geweest voor de meeste Molukkers en uiteindelijk een onmiskenbaar deel en uitvloeisel zijn van een koloniaal verleden. Je kunt het zo klein of zo groot maken als je wilt.

Journaliste Griselda Molemans gebruikt voor haar boek ‘Opgevangen in Andijvielucht’, fotomateriaal uit familie-albums, dat de verhalen illustreert van het verblijf in Nederland van Indische Nederlanders, Molukkers, Indo-Afrikanen en Papua’s uit voormalig Nederlands-Indië, ook Toegoenezen, spijtoptanten, statenloze Chinese gezinnen, Indonesische veiliggestelde gezinnen en Hollandse en Surinaamse gezinnen worden genoemd. Met een verblijf in contractpensions en woonoorden: een pijnlijk en moeizaam assimilatieproces.

Een aantal foto’s is al te bekijken op de facebookpagina van het in mei 2013 te verschijnen boek. Je ziet gezinnen, een groepje vriendinnen, verschillende soorten onderkomens en voor de nieuwkomers een beleving …. foto’s in de sneeuw! De foto’s zullen door de herkenning, verhalen naar boven halen bij de mensen om wie het gaat, maar het is ook een bevestiging dat zo’n leven een realiteit is geweest. Voor veel Nederlanders toen en nu, is het waarschijnlijk een onbekend gebleven stukje geschiedenis. Laatst luisterden mijn studenten met ongeloof naar mijn relaas over het leven in een barakkenkamp. Hun enige associatie is die met een asielzoekerscentrum.

Het Tropenmuseum dat z’n gehele fotocollectie ontsloten heeft en digitaal toegankelijk heeft gemaakt, organiseerde in september 2012 een debat met de titel: Hoe koloniaal is koloniale fotografie? Verschillende sprekers gaven hun visie op een door hen gekozen foto uit de collectie. De foto van een brug geeft na onderzoek informatie over de constructie en materiaalgebruik van een brug en aanpassing aan de tropische omstandigheden, terwijl een foto van een sinterklaasfeest in Indië, volgens Wim Manuhutu een Molukse historicus, laat zien dat culturele praktijken niet onschuldig zijn.

Wat laat een foto inderdaad zien en wat wil en kan de kijker zien in de foto? Welke aanknopingspunten geeft de foto en zijn we bereid op onderzoek te gaan om er meer van te weten? Met welk perspectief kijk je naar een foto? Vanuit verschillende perspectieven kan tenslotte een dialoog ontstaan. Een dialoog om te herkennen, te erkennen, te begrijpen en te accepteren.

Dat is ook de intentie van het koffer project van Shelly Lapré; materiële zaken als foto’s en voorwerpen een plaats te geven om het verleden en de komst van ouders en grootouders naar Nederland niet onbesproken te laten. En de mogelijkheid te bieden om het materiële met het immateriële te verbinden. Uiteindelijk is dat de essentie van wat we doen. Of het nu om persoonlijke motieven gaat, het vertellen en achterhalen van een familiegeschiedenis, een onderzoek naar de geschiedenis van 300.000 migranten of het plaatsen van de koloniale geschiedenis in een perspectief, dat alle betrokkenen recht doet.

5 Comments

  1. Magda, een mooie foto die ik ook in mijn bezit heb, omdat ook ik erop sta (het kleine meisje met de grote strik op de voorgrond, daarachter mijn zus, ook met een grote strik) samen met mijn zussen, mijn ouders en onze peetouders. Iedereen op de foto ken ik. Ik kan deze bijzondere dag niet herinneren, maar wel onze jeugd in het kampleven. De omgeving, de situatie waarin we leefden.

  2. Foto’s zijn vaak persoonlijk en hebben daarom een emotionele waarde zoals deze foto met oa. jouw persoon, je vader, moeder en je peetmoeder. Inderdaad ieder foto verteld een verhaal.
    Van een foto kun je een verhaal vertellen of schrijven, ongeacht uit het verleden of heden. Je fantasie op los gooien, dat is het mooie ervan.
    Een foto brengt de herinneringen terug, die je ooit bent vergeten.
    Een foto verteld en/of heeft een geschiedenis.
    Een foto brengt mensen samen, zoals je het aangeeft ‘herkenning’

    Ik zei ooit tegen m’n broer Alexander:
    Als je ouder wordt vergeet je de gebeurtenissen die niet zo lang geleden zijn gebeurd, maar die van vroeger blijven altijd in je geheugen gegrift!
    De uitspraak heeft te maken dat je als kind in woonoord IJsseloord,
    vrijheden had om leuke dingen te ondernemen.

    Het kofferproject van Shelly Lapré lijkt mij een goed initiatief.
    Het mooie van dit project is, dat je dit soort informatie kan meegeven aan je kinderen/kleinkinderen als basis voor de toekomst.

    Keep up the good work!

  3. Ja we kunnen de onzichtbare wereld van de Indische en Molukse geschiedenis zichtbaar maken zoals Marion Bloem zo mooi omschrijft.
    Met kunst kan je geschiedenis beeldend en toegankelijker maken voor iedereen….dat is mijn ding

  4. @Leny, ja we delen een gezamenlijke jeugd in kamp IJsseloord en het is tijd om samen daarover van gedachten te wisselen. Hopelijk met vele anderen. En we zijn samen gedoopt, de allereerste keer in IJsseloord, leuk hoor!
    @Eduard, geweldig jouw initiatief om foto’s te verzamelen en het met ieder van ons te delen. Jouw manier van vertellen geeft onze tijd in IJsseloord veel meer glans … waarom treuren, dank je!
    @Shelly, je ziet ‘t, er is behoefte aan wat jij doet en wat anderen op hun eigen manier doen …. nu verbinden!

  5. Gaan we doen Magda…nu heb ik een educatief project over Nederlands-Indië voor jongeren vanaf 11 jaar met mijn kunstkoffer vertel ik via persoonlijke familieverhalen over onze geschiedenis in Indië……interactie is workshops wajangpoppen maken en schimmenspel spelen en familiedoos of kist batikken….het loopt al goed op scholen in mijn omgeving, nu nog door heel Nederland!

    Hetzelfde doe ik voor iedereen die belangstelling heeft…
    wordt zeker vervolgt…!
    In het voorjaar gaan we iets opzetten toch?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s