Wij zijn toch zelf cultureel erfgoed!

De laatste Molukse literaire middag. De aankondiging van dit jaarlijkse evenement van het LSEM (Landelijk Steunpunt Educatie Molukkers) in Houten en niet in Utrecht, deed me toch wel wat. Niet zozeer de teleurstelling over de teloorgang van een Molukse organisatie, die alle troeven in handen had om van betekenis te zijn voor de Molukse gemeenschap in Nederland, maar de nostalgie om wat is geweest. Het deed me terugdenken aan de tijd, alweer meer dan twintig jaar geleden, op de bovenste verdieping van het gebouw aan de Biltstraat, waar we met een team lesmateriaal voor het onderwijs in de Moluks Maleise taal schreven en samenstelden.

Een ivoren toren, zo had ik het me vroeger voorgesteld, daar wilde ik in werken, onderzoek doen en schrijven, ongestoord. Wat een geluk dat ik zo’n kans kreeg in Utrecht. Ik deelde de kamer met dr. Bert Tahitu, die ik uit Leiden kende en met wie ik nauw samen ging werken. Voor ons was het belangrijk dat we in ons werk de wetenschappelijke onderbouwing niet uit het oog zouden verliezen, en daarnaast was er de uitdaging om de aansluiting met de praktijk te maken. Niet in de laatste plaats was er bij ons ook het diepe besef, dat wij als taaldeskundigen met argusogen door de Molukse gemeenschap werden bekeken. Als het om taal gaat heeft iedereen een mening: hoe moet de taal van Molukkers in Nederland genoemd worden en waarom, hoe ziet de taal er uit, kan de Molukse gemeenschap zich in de beschrijving van de taal vinden? Een lastige opgave, en daarom werden we ondersteund door een legitimatiegroep van het toenmalige Inspraakorgaan, die de contacten en de legitimatie naar de Molukse gemeenschap waarborgde. We gingen ook het land in, naar scholen en wijken, om ouders en geïnteresseerden het doel van het OETC (Onderwijs in de Eigen Taal en Cultuur) en de gemaakte taalkeuzes uiteen te zetten. Voor de voortgang en de aansluiting met de praktijk, werkten we ook samen met Molukse leerkrachten, voor wie het pakket bedoeld was.

Om meer tijd te besteden aan m’n gezin, stopte ik met het werk bij het LSEM, en bekwaamde ik me in het lesgeven van het Indonesisch, Moluks Maleis en Malay (Het Maleis van Malaysia). Op verschillende plaatsen gaf ik cursussen voor kleine groepen geïnteresseerde en gemotiveerde Molukkers. De cursussen hebben me veel geleerd, niet alleen dat er een grote behoefte aan kennis over de taal bleek te zijn, maar ook aan uitleg over de cultuur. Ik heb echter niet continu met Molukkers gewerkt, met tussenposes heb ik me gewijd aan studie en ander werk in het onderwijs. Daardoor heb ik afstand kunnen nemen en achteraf heeft het mij goed gedaan. Het bracht me het inzicht, dat een ivoren toren en het werken met telkens dezelfde doelgroep, het gevaar van een eenzijdige benadering in zich heeft. Nieuwe ervaringen, verbreding en verdieping van kennis levert meer inzichten op, een kans om ook andere paden te bewandelen. Vanuit dit oogpunt, constateer ik dat het ontbreken van een nieuwe elan en een hernieuwde kijk op zaken, een struikelblok is gebleken in de huidige constellatie, waarin de Molukse gemeenschap zich over alle geledingen, bevindt. Het werken in een ivoren toren is voor het schrijven nodig, maar ook hierin schuilt het gevaar van isolement, verstoring van het contact met de gemeenschap en van de alledaagsheid waarin die gemeenschap functioneert. Omgekeerd is het ook een gegeven, dat de ‘gewone’ Molukker wantrouwend is naar de intellectuelen en de mensen die het voor het zeggen hebben, en dat door de eigen perceptie als ook de houding van de mensen die van bovenaf acteren, men elkaar niet meer bereikt. Daarom ook wordt er zo fel gereageerd op het falen van Molukse organisaties, terwijl niet gezien wordt dat het ook de verantwoordelijkheid is van de eigen gemeenschap.

Hoe komt men dan toch tot elkaar? Het wordt ook steeds lastiger, wanneer je moet vechten voor het behoud van de eigen identiteit in een samenleving waar geen extra aandacht meer is voor Molukkers. Het OETC werd jaren geleden door de politiek, alsmede door nieuwe onderwijskundige inzichten, vervangen door het onderwijs van het Nederlands als tweede taal. Voor de Molukse gemeenschap betekende dit in cultureel opzicht de doodsteek. Zou het onderwijs in de eigen taal en cultuur, onderdeel van het Moluks erfgoed, ingebed zijn geweest binnen de Molukse gemeenschap en niet behouden aan de welwillendheid van scholen, dan zou het er heel anders uitzien. De gemeenschap en ook zij die daartoe de middelen hadden, lieten het afhangen van subsidie, en het ontbrak helaas ook aan wil en motivatie, en het inzicht dat door te investeren in uitbreiding van kennis en mogelijkheden, een stevige basis gelegd kon worden.

Maar die tijd is geweest en achterom kijken heeft geen zin. Subsidies worden niet meer verleend, beroepskrachten vloeien af of zoeken ander emplooi. De tijd van vrijwilligheid, flexibiliteit en het onderzoeken en bewandelen van nieuwe wegen, lijkt nu aangebroken. Er ligt genoeg materiaal om gebruikt te worden: orale en geschreven literatuur, literatuurstudies, lesmateriaal en nog veel meer. Wat mij betreft heeft het geen zin om oeverloze discussies te voeren over erfgoed of schuld. Molukkers kennende komen we er toch niet aan uit. Mij lijkt het nu de uitdaging om op geheel eigen wijze verder te gaan, door creatief te denken en te doen met bevlogen mensen die elkaar voeden en stimuleren, mensen die elkaar op een hoger plan brengen. Want zeg nou zelf, jij en ik, wij zijn toch zelf cultureel erfgoed!

Met dank aan Olympia Latupeirissa aka OIL

11 Comments

  1. Super Magda, krachtig artikel en ja vooral die uitdaging…gaan we heel creatief ons Cultureel Erfgoed vormgeven! Mooi schilderij trouwens, Kitty gemaakt?

  2. Mooi Magda goed stuk, jouw manier van schrjven is de kern raken. Shelly we zijn vorig jaar saam gestart met onze kofferverhalen. Dat is ons gezamenlijk Cultuureel Erfgoed, dus genoeg te doen… en nee ik heb de schilderij niet gemaakt.

  3. Een goede weerslag Magda en idd jammer dat er niet verder doorgepakt kon worden wat betrefd het OETC gebeuren. Het ligt allemaal in onze eigen handen. De kracht en de sleutel is het contact met onze achterban. Hoe staan we ervoor en is de 3e generatie klaar voor de aansluiting met hun eigen perspectief en hun zienswijze naar onze Molukse Erfgoed en zoals je zelf constateerde wij zijn onderdeel van ons eigen culturele erfgoed. Dus is vooruitkijken de weg die we moeten zoeken met elkaar.

  4. Dit is helemaal juist, Magda. Het culturele erfgoed zijn we zelf.

  5. “Het culturele erfgoed zijn we zelf.” Dat is nu precies wat ik als status heb gepost na de bewuste ‘Hokjesman aflevering’. Goed stuk!
    Hier in Assen hebben ze elke zomer een Doe- en Spelweek met spelletjes, dans, tifa maken, etc. Het mooie is dat het niet naar binnen gericht is, maar juist naar de buurt/samenleving: Niet Molukse kinderen leren samen met Molukse kinderen tifa spelen etc. Een goed initiatief gedragen door de vele vrijwilligers van binnen en buiten de wijk.
    In het kader van de het thema van de laatste kinderboekenweek mochten mijn vrouw en ik onlangs op een basisschool (voor groep 3-leerlingen) twee ochtenden een presentatie geven over de Molukken. Mijn vrouw had als onderwerp: Molukse klederdracht en ik over Molukse muziek. Ook mocht onze zoon, die het voorrecht heeft gehad om de kampong en geboortegrond van z’n opa twee keer te bezoeken, zijn reizen door middel van zijn fotoboek aan z’n groep te laten zien. Het waren twee geweldige ochtenden: Nederlandse kids aangekleed in Molukse klederdracht of bezig met tifa-ritmes.

  6. Zow lief Magda.. ” Met dank aan OIL” .. Geen dank, mensen van ons volk moeten even beter naar de basis kijken en dat zijn wij als Mens, als Molukkers, als grootste Levende Sporen van Cultureel erfgoed, ja ‘WIj zijn cultureel erfgoed!” .

    Gegroet OIL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s