Vertel me een verhaal

Elke avond lagen we om acht uur op bed, de jongste kinderen eerder. Dagelijks was er hetzelfde ritueel: je prevelde onder toezicht het avondgebed, gaf je ouders een kus en kroop onder de dekens. Er heerste rust en regelmaat in ons gezin. Ook in de vakanties werd niet van de regel afgeweken, stipt acht uur en dat was geen pretje. In onze bedjes hoorden we het gelach en plezier van buitenspelende kinderen door de houten muren van onze barak. Uit verveling probeerden we ons dan maar te vermaken tot we door slaap overmand werden. Eerst deden we dat ingehouden en stilletjes, maar allengs werd het steeds luidruchtiger. Niet zelden ontaardde het in uitbundige kussengevechten of paardje hop, met de kussens als gewillige dragers. Uit de woonkamer klonk dan dreigend ‘Diam!’ ‘stilte’ of ‘Brinti, nanti papa datang!’ ‘Ophouden, anders zwaait er wat!’ en we wisten wat daarop kon volgen. Als we geluk hadden, kregen we slechts een pets met de mattenklopper, maar op slechte dagen voelden we na afloop de striemen van een riem. Onze vader stormde eerst de achterste slaapkamer binnen, waar de jongens zich plotseling muisstil hielden en moedig de klap ontvingen, terwijl mijn zusje en ik, ons mentaal en lichamelijk konden voorbereiden. Soms liet pa ons met rust en liep hij, nadat hij de jongens gestraft had, fulminerend vanuit de achterste slaapkamer meteen door naar de woonkamer. Naarmate we ouder werden nam hij niet meer de moeite en riep hij vanuit de woonkamer dat we stil moesten zijn.

Om de tijd te doden, maar vooral ook om m’n broertjes en zusjes in toom te houden, ging ik verhalen vertellen. Mijn zusje met wie ik een kamer deelde, suste ik in slaap met sprookjesachtige taferelen, een droomwereld voor meisjes, mijn droomwereld. In het begin schoof ik mijn bed haar kant op om mijn ouders niet te alarmeren, totdat bleek dat m’n broertjes in de andere kamer ook mee luisterden. Ik moest op m’n hoede zijn. Hard fluisterend met ingehouden tussenpozen, alert op iedere beweging vanuit de woonkamer, kregen de verhalen ook een avontuurlijk karakter. Mijn pedagogische verantwoordelijkheid was mij van jongs af aan duidelijk. Vond ik geen inspiratie voor een verhaal, dan mocht één van de kinderen een plot bedenken. Mijn verhaal werd soms onderbroken door een stemmetje dat aandrong, “En hoe gaat het verder?” of “Nu moeten ze vechten!” en stilletjes aan vielen de jongste kinderen in slaap.

Verhalen vertellen is Molukkers niet vreemd. Er is een sterke orale traditie: familiegeschiedenissen, oerverhalen, dagelijkse verwikkelingen, in het Moluks Maleis verteld en afhankelijk van de leeftijd van de toehoorders en de verteller, in het Nederlands, gelardeerd met Maleise woorden. Voor het vertellen is het Moluks Maleis zo ontzettend belangrijk: het geeft een verhaal jeu, maakt het draaglijk, geeft het een pikant tintje, brengt het de ons zo bekende humor, geeft het leven een plezierige lichtheid. De taal en de manier waarop verteld wordt, geeft het verhaal een dynamiek, die zo anders is dan een verhaal dat voorgelezen wordt. Immers het gesproken woord vervluchtigt, de verhalen worden telkens anders verteld, worden aangepast, terwijl de essentie hetzelfde blijft. Toehoorder en verteller zijn één in het verhaal, reageren op elkaar, er is sprake van betrokkenheid.

Telkens weer willen we dezelfde verhalen horen en dan gaat het niet om waarheid of werkelijkheid, het gaat puur om het vertellen, het samenzijn en het samen delen. Natuurlijk moet er veel en vooral luidruchtig gelachen kunnen worden, een voor buitenstaanders vreemd en onbekend tafereel, waarbij men niet goed kan inschatten of er ruzie gemaakt wordt. Komt er familie op bezoek dan worden de verhalen uit de kast gehaald, ook bij sidi’s (geloofsbelijdenissen), baptisan (doop) of een orang kawin (bruiloft). Een malam penghiburan (een troostdienst), het levende bewijs van de samensmelting van verdriet en blijdschap, is een gelegenheid om verhalen op te rakelen. Tijdens de kerkdienst wordt gebeden en gerouwd, na afloop zoekt men elkaar op en wordt het zelfs gezellig met familieleden en oude bekenden. Men haalt herinneringen op en vertelt elkaar anekdotes.

Ik herinner me vooral de dagen dat de ouderen bijeenkwamen en elkaar verhalen vertelden. Wij hielden gepaste afstand en luisterden gebiologeerd, stil en aandachtig. Wanneer we iets niet begrepen, keken we onze vader aan die de vraag nogmaals herhaalde, waarop door een oudere het verhaal weer van voren af aan verteld werd. Verhalen die antwoord gaven op vragen als: waar komen we vandaan, wie zijn onze voorouders, hoe verloopt de stamboom, hoe is onze negeri (dorp) ontstaan, wat is de geschiedenis, wie zijn met elkaar getrouwd, wie hadden een verhouding met elkaar en wat is daar uit voortgekomen. Verhalen, die onze honger naar informatie, familiegeheimen en kennis over de ons zo onbekende wereld waar onze ouders vandaan kwamen, moesten stillen. Wanneer het bezoek vertrokken was, overlaadden we onze ouders met nog meer vragen. Het viel me meteen op, dat de verhalen persoonlijk gekleurd waren en niet alle feiten eenduidig bleken te zijn. Overleveringen en verhalen, die grotendeels niet opgeschreven zijn, zijn lastig te verifiëren en kunnen soms een eigen leven leiden, met misverstanden tot gevolg.

Onlangs las ik dat iemand zich afvroeg of we onze taal, het Moluks Maleis, beter hadden moeten onderhouden. Vanwege de dynamiek en de betrokkenheid bij het vertellen van verhalen, moet ik hierop een bevestigend antwoord geven. Het zou inderdaad jammer zijn wanneer het verdwijnt of minder gesproken wordt, maar het allerbelangrijkst is, dat we niet ophouden elkaar de verhalen, onze verhalen, te vertellen.

2 Comments

  1. Hallo Magda, ik herinner me de eerste regels nog die we wisselden via facebook, het vinden van jezelf etc. Hierin, bovenstaand stuk laat je mooi en helder maar ook ontroerend zien dat je al zoveel gevonden hebt, en ook al vorm hebt gegeven. Mooi zo. Gr. Eric

  2. Hallo Eric, dit stuk heb ik eergisteren geschreven. Na jouw opmerking herlas ik het, verbeterde het e.e.a. en plots ontroerde het me omdat ik me besefte dat ik in dit verhaal inderdaad de kern van mijn Moluks zijn heb geraakt. Het vinden …. het was er al, ik moest het alleen maar zien. Dank je.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s