Het zwart van Piet en het belang van onderwijs

Er is geen ontkomen meer aan: de controverse die over Zwarte Piet is ontstaan, zal ook de scholen bereiken. Over de hoofden van kinderen woedt een felle discussie en de onthutsende reacties daarop verdienen aandacht. Hoe leg je kinderen uit, dat over een ogenschijnlijk onschuldig kinderfeest, veel beroering kan ontstaan. Begrippen als racisme, slavernij, intolerantie en traditie worden voortdurend gebezigd en dienen ter voorkoming van nog meer onbegrip nader verklaard te worden.

In het basisonderwijs is het Sinterklaasfeest een vaste item op de kalender. De werkgroep die het feest op school voorbereidt, buigt zich over de ontvangst van de Sint en de ouderraad versiert de school en regelt de acteurs voor dit jaarlijkse festijn. De leerkracht geeft in de klas een eigen invulling aan het feest en in de onderbouw wordt van alles gedaan om het mysterie dat deze traditie omringt, te verhullen.

Toch zijn er lastige momenten: kinderen die het al weten moeten zwijgen en ook ouders vullen naar draagkracht de schoen van hun kroost. De kinderen in de klas begrijpen het niet altijd, want waarom maakt Sint onderscheid? Dat een kind een kleiner cadeau aan zichzelf te danken heeft, zal tegenwoordig niet meer uit de mond van de leerkracht komen, want de tijden zijn veranderd en dreigementen zijn uit den boze. In de bovenbouw zijn de kinderen de collectieve leugen inmiddels ontgroeid en de afspraak om een vast bedrag voor een surprise uit te geven aan de hand van een persoonlijk wensenlijstje, geeft weinig aanleiding tot ongenoegen.

Niet alleen de traditie van het Sinterklaasfeest zal zich door de jaren heen aan moeten passen, ook het gehele onderwijs moet voldoen aan de eisen van de 21e eeuw. Kinderen worden op hun toekomst voorbereid door aandacht voor ICT-geletterdheid en kritisch denken. De leerling leert om te gaan met digitale informatie en sociale media, want bij een zoektocht naar informatie over ‘Sinterklaas’ en ‘Zwarte Piet’ duiken verschillende versies op. De vraag is welk verhaal correct is, want vaak wordt een verhaal gereconstrueerd op weer een ander verhaal. De begeleidende rol van de leerkracht is dan ook cruciaal en afhankelijk van diens kennis, nieuwsgierigheid en perspectief.

De relatie tussen Zwarte Piet en de slavernij lijkt voor velen ver gezocht, maar daar zit nou net de crux. In Nederland heeft men vier eeuwen geschiedenis uit het collectieve geheugen gewist en daardoor is er op de scholen, van basis tot aan het hoger onderwijs, weinig aandacht voor onderwerpen als kolonialisme en slavernij. Weet de gemiddelde burger dat 2013 het jaar is van 150-jaar afschaffing van de slavernij? Heeft men eigenlijk wel een idee waarom de gekleurde medemens Nederlands staatburger mag zijn?

Daarnaast moet echter ook geconstateerd worden dat het westerse perspectief van waaruit de geschiedenis geschreven is, de feiten en gebeurtenissen eenzijdig benadert. Dat de afgelopen jaren kritische denkers en wetenschappers, waaronder ook nazaten van de koloniale erfenis, zich verzetten tegen het eenzijdige perspectief, wordt echter moeizaam geaccepteerd. Onder de intelligentsia heerst helaas nog de houding van de ‘witte’ die de ‘zwarte’ terechtwijst: wij weten het beter en wij weten wat goed voor je is, is het adagium. Wanneer intolerantie op dat niveau regel is, hoe moet dat dan zijn voor de gewone burger?

In aansluiting op de Zwarte Pieten discussie zullen leerlingen begrippen uitgelegd moeten krijgen binnen het zaakvakonderwijs, levensbeschouwing of burgerschap. Voorbewerken en semantiseren zijn de eerste twee stappen die consolidatie tot doel hebben. Door de context kan vervolgens op kritische wijze een eigen mening gevormd worden. Er wordt antwoord gegeven op essentiële vragen: waarom bepaalt de context van de slavernij het zwart van de Piet, waarom wordt daar bezwaar tegen gemaakt en waarom spreekt men van racisme? De denkkracht van kinderen moet niet onderschat worden en door de contextuele aanpak zal een proces van bewustwording op gang gebracht worden.

Volwassenen willen zich nu nog verschuilen achter onwetendheid, maar het niet willen weten mogen we de kinderen niet aandoen. Bewustwording is nodig om tot acceptatie van elkaar en elkaars tradities en geschiedenis te komen. En het feestje van Sint en Piet, dat kan dan pas voor iedereen een feestje worden.

http://www.meertens.knaw.nl/cms/nl/nieuws-agenda/nieuws-overzicht/202-nieuws-2013/144371-faq-zwarte-piet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s