Ihamahu: een kleine geschiedenis

In zijn ‘Sedjarah Gunung Iha’ beschrijft drs. Frans Hitipeuw de ontstaansgeschiedenis van de soa (clan/wijk) Siri Sori, die verbonden is met de geschiedenis van de ‘Keradjaan Iha’ (vorstendom Iha). Hieronder beschrijf ik in het kort op welke wijze de verdeling van soa’s zich in de loop der eeuwen heeft voltrokken en over het ontstaan van Ihamahu, het dorp waar mijn voorouders vandaan komen.

De Keradjaan Iha bevond zich op de gunung (berg) Ulupaluw/Amaihal. Aan het hoofd stond radja (vorst) Latu Sopacua Latu. Frans Hitipeuw verwijst naar de bronnen van H.J. de Graaf en Rumphius, waarin vermeld wordt, dat er een ‘Mesdjid Raja Malakej’ (grote moskee) op de top van gunung Ulupaluw stond en dat alle 7 soa’s, die tot de Keradjaan Iha behoorden, een eigen moskee hadden. Elke soa bezat grond en had een eigen bestuur. De soa’s die tot de Keradjaan Iha behoorden waren:

  1. Soa Iha: de grootste soa, die zich uitstrekte van het dorp Iha (zoals het nu is) tot aan Tandjung Urputil (Noord-Saparua).
  2. Soa Hatala: tussen soa Iha en soa Matalete. Soa Hatala werd bestuurd door orang Pati.
  3. Soa Matalete: gelegen tussen Aimahono tot aan Kolam Ewano, die heden ten dage grenst aan Saparua en Siri Sori. Soa Matalete werd bestuurd door orang Polotula (Peletula).
  4. Soa Hatulesi: tussen soa Soulima en soa Mahu en werd bestuurd door orang Kaja.
  5. Soa Mahu of Soa Mahulun of Amahulun: grenst aan soa Hatulesi en soa Soulima. De soa Mahu werd bestuurd door de Hahuan.
  6. Soa Soulima of soa Malige: ligging tussen soa Hatulesi en soa Hatala en werd bestuurd door de Malige.
  7. Soa Pia of soa Hukom: ligt tussen soa Matalete en Air Waesalea en werd bestuurd door orang Hukom.

Soa Soulima en soa Pia waren niet zo groot en werden onder het gezag van de Radja Iha gesteld. Daarom is het vorstendom van Iha ook bekend als Ulilimas of Ulilima. De soa’s strekten zich uit over het gebied van Hatawano op Saparua.

De strijd die het VOC tegen de Keradjaan Iha voerde, had niet alleen religieuze consequenties. Het grondgebied van de soa’s zou ook in andere handen vallen. De eerste VOC aanval was in 1632; de perang (oorlog) Madjiras met de zogenaamde Hongitochten. De tweede aanval werd gevoerd o.l.v. gouverneur Demmer, die lokale spionnen in dienst had. Het VOC was pas succesvol o.l.v. gouverneur Arnold de Vlaming. Hij zette leden van de familie Sasabone in om de Keradjaan Iha te onderwerpen. Het verhaal gaat, dat men de beenderen van varkens gebruikte om de Mesdjid Raja Malakej te bezoedelen.

Daarop verliet de radja van Iha zijn vorstendom en werd zijn volk uiteengedreven. De uittocht van de radja ging via het eiland Ambon en Buru naar het westen van Ceram (Piru) met als laatste bestemming Luhu. In Luhu werd de negeri Iha gesticht. Vanuit Luhu kon men de gunung Ulupaluw in de verte zien. Het vorstendom werd geleid door Latukaisupi, een nazaat van de Radja Latu Sopacua Latu. Een ander deel van de bevolking van de Keradjaan Iha trok zich terug op Latu (Zuid Ceram). Zij keerden in de 18e eeuw terug naar het eiland Saparua en stichtten Iha. Weer een ander deel van de bevolking, die ook gedwongen werd de berg te verlaten en naar de kust af te dalen, werd in 1680 geleid door Pati Jermias Djumad Pattiiha. Zij stichtten het christendorp Ihamahu.

Het vertrek van het volk van Iha was voor gouverneur de Vlaming een kans om het grondgebied van de Keradjaan Iha te verdelen onder de mensen, die de Nederlanders geholpen hadden in de strijd. De orang Kaja Huliselan (Radja Noloth) kreeg toestemming om het grondgebied te verdelen. De Radja Noloth gaf het bevel over aan de negeri’s van Tuhaha en Hawacka (Itawaka), de 2 soa’s van de negeri Ulath, Saparua en Paperu. De inwoners vestigden zich in Noloth en kregen als taak mee, het fort van de Nederlanders “Het huis van Velsen”, te bewaken. Volgens het dagboek van Arnold de Vlaming werd het vorstendom van Iha als volgt opgedeeld:

  1. Het grondgebied van soa Matalete werd aan Tuhaha gegeven.
  2. Het grondgebied van soa Hatala werd aan Saparua gegeven.
  3. Het grondgebied van soa Iha werd aan Itawaka gegeven.
  4. Het grondgebied van soa Mahu werd aan Paperu gegeven.
  5. Het grondgebied van soa Pia werd aan Siri Sori gegeven als vervanging van Honimua (een stukje land op Siri Sori, die aan de Nederlanders geschonken werd als dank voor het vestigen van een Nederlands fort op Siri Sori).

Het overige deel van het grondgebied van Iha, die van de soa Hatulesi en soa Soulima, alsmede overige stukken land, die het bezit waren van de radja van Iha, vielen Noloth ten deel. Omdat Saparua het grondgebied van soa Hatala niet accepteerde, werd het aan Tuhaha gegeven. Het grondgebied van de soa Hatala werd weer door Tuhaha aan het nieuwe christendorp Ihamahu verkocht. Voordat Ihamahu gesticht werd, waren er al mensen naar Siri Sori vertrokken en aldaar gedoopt. Zij keerden terug naar Ihamahu met dominee Sapulete. Sapulete bleef op Ihamahu en kreeg land toegewezen, dat de soa Hatala toebehoorde.

Ondertussen woedde er een machtsstrijd in negeri Siri Sori, tussen 3 zonen van de radja Siri Sori. Ze heetten Sabtu Laurens, Kesaulja en Njaimonah Uktolseja. Sabtu Laurens wilde niet met z’n broers strijden en gaf zijn topi (hoed) aan zijn beide broers. Hij verliet Siri Sori, liet zich dopen en ging naar Ihamahu. Het bezit van Sabtu Laurens werd verdeeld onder zijn achtergebleven broers. Sabtu Laurens nam de naam Hitipeuw aan. Hitipeuw betekent ‘angkat topi’.

Sabtu Laurens kreeg 8 kinderen:Laurens, Sabtu Paulus, Anthonie, Hermanus, Pieter, Izac, Christina en Maimuna. De nazaten vormden een eigen soa, namelijk soa Siri Sori. Omdat het destijds nog een kleine soa was, stond het onder het bewind van de Kepala Soa Iha. Ook werd een andere soa op Ihamahu toegevoegd, namelijk soa Kulur.

Negeri Ihamahu staat ook bekend onder de naam “Noraito Amapati” (“Bapak dari rakjat Ihamahu adalah Pati”). Het dorp heeft 9 soa’s: soa Iha, soa Matalete, soa Hatala, soa Mahu, soa Soulima, soa Hatulesi, soa Pia, soa Kulur en soa Siri Sori.

Uit het ‘Guide book Ihamahu 1970’ heb ik de familienamen die tot de verschillende soa’s behoren, overgenomen: Soa Iha: Kipuw, Haulussy, Sopacua, Apituley, Sanaky, Pattiiha, Joseph, Nendissa, Lewerissa, Johannis / Soa Mahu: Silahooy / Soa Matulete: Lilipaly, Hehanussa / Soa Soulima: Marasabessy, Putuhena / Soa Hatulessy: Leatemia, Pattinaja, Hehakaja, Laurens / Soa Hatala: Sahetapy, Sapulete, Siauta, Lisapaly, Wattimena, Tahamata, Marthin, Pelaupessy, Lokollo, Rumalarua, Anthony / Soa Pia: Luhulima, Titaheluw / Soa Kulur: Paliama, Paliama, Apituley, Sanaky, Wattiheluw, Tupamahu, Anakotta / Soa Sirisori: Hitipeuw.

Hieronder 2 links met familienamen uit het Moluks Historisch Archief en een site, waar gegevens worden verzameld van Ihamahunezen in Nederland.

http://www.maluku.org/atlas/index.php?regio=2430&eiland=15&kampong=632

https://sites.google.com/site/kisbestand/home

2 Comments

  1. Hallo Magda,

    Leuke en voor mij heel goede info, ook de link met familienamen.
    Ik heb met je broer op faceb. berichten uitgewisseld.
    Maar ik kon hem niet helpen, aangezien ik de zwarte Schaap wat dat soort info betreft.

    Bij ons in de Familie ( TUJU.Fam) zijn mijn broer Anjeh Leatemia & amp; Oelies Tahamata die de kennis hebben van de Familie-contacten enz.

    Jacob Leatemia
    Almere

  2. Hallo Magda,ziet er goed.
    Alleen een kleine correctie omtrent de naam Kesaulja .
    Saat perebutan raja.. Antar masibukang patty dengan adiknya abubakar patty..
    Abubakar karja sama dng belanda untuk bagi kampung jadi dua..
    Maka abubakar jadi raja pertama siri sori sarane.
    Karna di sudah gelar haji. Maka dia lepas sorbang/kain haji di kepala.
    Yang artinya:
    kesa =pindah
    huluya= kain di kepala
    . Hitipeuw is ook patty: merka dari moyang juma’at patty.. Karna masala raja di ka iha mahu.. Ganti gelar hitupeuw( pindah mahakota dari kepala). Raja iha mau beri hadi soa ke 9. Soa siri sori di iha mahu.
    Dit is ook met de naam Sahertian ,is ook Patty .
    Hormat,Ridwan Patty.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s