Rites de passage

Het leek op ’t eerste gezicht een uitje met Molukse IJsseloorders. Nog steeds weet ik niet waar we naar toe gingen, maar het viel me destijds meteen op dat iedereen er op z’n paasbest uitzag. De vrouwen met hoofddoekjes om en de mannen met een hoed of een pet op. Misschien hadden mijn ouders het me wel verteld, maar was het niet tot me doorgedrongen en wellicht was dat juist de reden dat we de busreis maakten.

Zij maakten zich zorgen om mij. ‘Ze luistert niet naar ons’, zeiden ze tegen de man, die met een strenge blik en een pen in de aanslag achter een grote eiken bureau zijn consultatie hield. De man had geen witte jas aan, dus kon hij naar mijn idee geen dokter zijn. Hij keek me vorsend aan en met een opgestoken wijsvinger zei hij dreigend: ‘Pas op, als je niet naar je ouders luistert, komt Klaas Vaak je halen. Hij stapt van z’n wolk, komt de huiskamer binnen en neemt je mee.’
Ik was verbijsterd. Hoe kwamen mijn ouders erbij om hun beklag te doen bij een vreemde die mij niet kende en die mij, een jong kind nog, met een dreigement angst aan wou jagen. Mijn oordeel over de zogenaamde dokter stond vast, zo iemand had niet het goede met me voor en hoewel het dreigement mij niet aannemelijk leek, keek ik sinds die dag met gemengde gevoelens naar Klaas Vaak.
Het werd haar aangeraden, vertelde mijn moeder later. De man zou goed zijn. Ik begreep niet waarom ik gestraft zou moeten worden omdat ik een dromerig kind was. Na de verbluffende consultatie besloot ik mijn ouders te wantrouwen en voortaan bij alles wat over mij besloten werd niet zomaar toe te geven.

Doopfeest van Yvonne met de hele familie, tante Joyce en Jesse Nendissa en Laura Bastiaan.

Het schoolexamen was voor onze ouders ook aanleiding om de hulp van anderen erbij te roepen. Nu zou een ritueel uitgevoerd worden. Een aantal nachten lang werden mijn broers en ik steevast door onze ouders gewekt om met de hulp van oom Agus Pattiiha, een oudere neef van m’n vader, van het ‘heilige’ water uit hun geboorteland te drinken. De tantes van onze moeder, oma Stien en oma Door Paliama die in Jakarta woonden, kregen het verzoek om water in te laten wijden en het aan familie die op vakantie was op de Molukken op de terugreis mee te geven. In hun begeleidende brief schreven de tantes aan hun nicht, dat ze dergelijke gebruiken achterhaald vonden en meer bij de gebruiken van de negeri vonden passen. Ze zouden echter de wens van onze ouders inwilligen en ze hoopten daarmee dat het hen datgene zou brengen wat ze verwachtten. Ik slaagde voor m’n examen, maar dat had ik ze meteen al kunnen vertellen. Het ritueel heeft mijn broers niets opgeleverd. Voor mij was dit het bewijs dat dergelijke rituelen te serieus genomen werden. De tantes in Jakarta hadden wat mij betreft een modernere visie op het leven.

Als kind ondergingen we rituelen en gebruiken overduidelijk met weinig zin. We begrepen echter verdomd goed dat we ons ook enigszins moesten conformeren aan wat er van ons verlangd werd om onze ouders ten aanzien van de familie niet in een benarde positie te brengen. Ongehoorzaamheid onzerzijds zou als een tekortkoming in de opvoeding gezien worden.

Catechisatie was de volgende hindernis die genomen moest worden. Vanwege de taal wilden mijn broer en ik wel naar de Nederlandse gereformeerde kerk waar onze moeder lid was. Daar voerden we tot onze verbazing discussies over het geloof en dat sprak ons best aan. Helaas werd de nieuw aangestelde dominee vanwege zijn progressieve ideeën al heel snel uit zijn ambt gezet en zijn we er ook mee gestopt. Een weinig inspirerende catechisatie in de Molukse kerk, gevoerd in de Maleise taal en zonder discussie, leek de enige weg. Tijdens een broederlijk en zusterlijk overleg en na onderhandeling over de duur van de catechisatie lessen kwamen we overeen dat we met z’n vieren (de vijfde was te jong en heeft uiteindelijk de dans ontsprongen) in twee etappes geloofsbelijdenis af zouden leggen. Ik had het formele Maleis al onder de knie, dus fungeerde ik als vertaler voor mijn jongere broers en zusje. In tweetallen zouden we, ter opluchting van onze ouders en de familie, een jaar na elkaar de gelofte afleggen.

Ik geloof niet dat we zulke voorbeeldige kinderen waren die alle fases van volwassenwording zonder slag of stoot doorlopen hebben. Het gaf onze ouders uiteindelijk rust en het gevoel dat hun taak er grotendeels op zat. Daarna deden ze niet zo moeilijk over onze persoonlijke keuzes. En toen alle kinderen het huis uit waren kwamen ze nader tot elkaar. Voor onze ouders markeerde onze stap naar volwassenwording het begin van hun volgende levensfase samen. In retrospect moet ik toegeven dat het beetje ‘moeten’ dat je opgelegd wordt uiteindelijk van veel betekenis kan zijn voor de ander.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s